Department of psychology
The Department of Psychology was established in 1982, by the contribution of professors from Hawzeh and University. The Department of Psychology has published over 10 books and 27 articles. The researchers of this department have close cooperation with the "
گروه روان شناسی
این گروه در سال 1361، با همکاری جمعی از استادان حوزه و دانشگاه تأسیس شد. حاصل کار تاکنون انتشار 33 جزوه در مباحث مختلف روان شناسی به همراه نقد اسلامی آنها و 12 جلد کتاب و دهها مقاله بوده است. هم اینک 10 طرح پژوهشی این گروه در مرحله اجرا قرار دارند. تعدادی از اعضای این گروه دوره آموزشی را در دوره کارشناسی ارشد در پژوهشگاه گذرانده و با دفاع از پایاننامههای خود مدرک کارشناسی ارشد دریافت کردهاند و اکثراً مشغول گذراندن دورة دکترا می باشند. این گروه همکاریهای علمی پژوهشی گستردهای با نهادهای معتبر علمی پژوهشی کشور از جمله موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ، مرکز تحقیقات اسلامی دانشگاه شهید بهشتی، انستیتو روانپزشکی دانشگاه تهران و... داشته و در « کمیته همایش بینالمللی نقش دین در بهداشت روان» ، « کمیته علمی همایش بینالمللی علم و دین» ، و «شورای علمی بررسی مدلها و سنجههای دینداری در وزارت ارشاد» و...عضویت دارد.
اعضای شورای علمی ، هیأت علمی و محققان گروه
1. سید محمد غروی (مدیر و عضو شورای علمی گروه)
2. مسعود آذربایجانی (عضو هیأت علمی و شورای علمی گروه)
3. محمد رضا سالاریفر (عضو هیأت علمی و شورای علمی گروه)
4. علی فتحی آشتیانی (عضو شورای علمی گروه)
5. حسینلطفآبادی (عضو شورای علمی گروه)
6. ناصر بی ریا (عضو شورای علمی گروه)
7. محمدحسین شریفینیا (عضو هیأت علمی گروه)
8. محمد کاویانی (عضو هیأت علمی گروه)
9. سیدمهدی موسوی اصل (پژوهشگر گروه)
10. محمد عباسپور (پژوهشگر گروه)
11. اکبر عباسی (پژوهشگر گروه)
12. محمد صادق شجاعی(پژوهشگر گروه)
کتابها
1. مکتبهای روانشناسی و نقد آن (ج 1)
مؤلفان : سید محمد غروی و دیگران؛
تعداد صفحه :432؛
سال نشر:چاپ چهارم1380؛
ناشر : سمت.
این کتاب نشان میدهد چگونه روانشناسی با تأثیرپذیری از جریانهای فلسفی و فرهنگی رشد کرده است. بدین منظور، مکاتب موجود روانشناسی، با زیربناهای فلسفی و علمی بررسی و از هر کدام گزارش جامعی تهیه و زیربناهای فلسفی و احیاناً علمی آنها بررسی شده و نقاط قوت و ضعف هر یک از مکاتب برنمایانده شده است. در این جلد مکاتب: تداعیگرایی وساختگرایی و کنشگرایی و تحلیل روانی، از دیدگاه فرهنگ و فلسفه اسلامی، نقد و بررسی شده است.
2. مکتبهای روانشناسی و نقد آن ،(ج 2)
مؤلفان : حسین شکرکن و دیگران؛
تعداد صفحه :555؛
سال نشر: 1382؛
ناشر : سمت.
در این جلد، مکاتب رفتارگرایی و گشتالت و انسانگرایی (یا نیروی سوم، یا روانشناسیوجودی، یا روانشناسی پدیداری، مطرح و مبانی فلسفه و نقاط ضعف و قوت آنها بررسی شده است.
3. روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی(ج 1)
مؤلفان: علی مصباح، محمدجواد زارعان، ناصر بیریا، مرتضی آقاتهرانی، سیداحمد رهنما، عباس شاملی، ابوالحسنحقانی و ابوالفضل ساجدی؛
با اشراف و نظارت : حجه الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
تعداد صفحه :536؛
سال نشر: 1374؛
ناشر : سمت.
در این کتاب هدف آن بوده است که با کمکگرفتن از دادههای وحیانی و فرهنگ دینی اسلام، ازیک سو و دادههای تجربی موجود در این زمینه، از سوی دیگر، یک منبع مطالعه غنی برایصاحبنظران، اساتید و دانشجویان حوزة مباحث روانشناسی رشد، فراهم آید.
در این جلد، به مبانی، مبادی و برخی از فصول روانشناسی رشد، همچون: رشد پیشزادی و نوزادی، رشد بدنی و حرکتی و رشد هیجانی پرداخته شده است.
4. روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی(ج 2)
مؤلفان: ناصر بیریا، سیداحمد رهنما، مرتضی آقاتهرانی، ابوالحسن حقانی، عباس شاملی، محمد جواد زارعان، علیمصباح و ابوالفضل ساجدی؛
با اشراف و نظارت : حجه الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
تعداد صفحه :696؛
سال نشر: 1383؛ ناشر : سمت.
در این جلد به مباحث رشدشناختی، رشد اجتماعی، رشد شخصیت، رشد اخلاقی وآسیبشناسی روانی پرداخته شده است. در تمام این مباحث، از مفاهیم مرتبط با بحث به صورت تلفیقی استفاده شده و در برخی از آنها مسائلیجدید با استفاده از فرهنگ اسلامی طرح شده است.
این کتاب برای دانشجویان رشته علومتربیتی و روانشناسی در مقطع کارشناسی وکارشناسی ارشد به عنوان منبع اصلی درس «روانشناسی رشد» تدوین شده است.
5. روانشناسی سلامت (ج 1)
مؤلف: دیماتئو، ام.رابین؛
ترجمه : محمد کاویانی، محمد عباسپور، غلامرضا تقیزاده و علیاکبر کیمیا؛
با اشراف و نظارت :دکتر کیانوش هاشمیان و حجه الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
تعداد صفحه :430؛
سال نشر: 1378؛ ناشر : سمت.
روانشناسیِ سلامت را میتوان در گستردهترین معنای آن، توان کاربرد نظاممند روانشناسیدر حیطههای سلامت، بیماری و سیستم مراقبت بهداشتی، تعریف کرد. این کتاب، ازجمله کتابهای مربوط به این شاخه از روانشناسی و دارای چهارده فصل و چهارضمیمه «نگرشی بر منابع اسلامی» است.
این کتاب برای دانشجویان رشتههای پزشکی، پرستاری، دندانپزشکی و روان پزشکی تدوین شده است .
6. روانشناسی سلامت (ج 2)
مؤلف : دیماتئو، ام.رابین؛
ترجمه : سیدمهدی موسویاصل، محمدرضا سالاریفر، مسعود آذربایجانی و اکبر عباسی؛
با اشراف و نظارت :دکتر کیانوش هاشمیان و حجه الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
تعداد صفحه :435؛
سال نشر: 1378؛
ناشر : سمت.
این کتاب فراهم آمده از فصلهای زیر است:
انتقال احساسات در محیط درمانی؛ وضعیت متخصصان پزشکی در کارآموزی وطبابت؛ فرایندهای روانشناختی، تنیدگی و بیماری جسمی؛ کنارآمدن با تنیدگی با نقشفرآیندهای روانی در سالمماندن؛ بیماری شدید از دیدگاه بیمار؛ دورنمای بیماریهای مزمن در گسترة زندگی؛ بیماری لاعلاج و داغدیدگی.
در پایان نیز ضمیمه کتاب با نام «راههای مقابله با تنیدگی در تعالیم اسلامی» آمده است.
این کتاب نیز برای دانشجویان رشتههای پزشکی، پرستاری، دندانپزشکی و روانپزشکی تدوین یافته است .
7. روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی
مؤلفان : مسعود آذربایجانی و دیگران؛
با اشراف و نظارت : دکتر محمد کریم خداپناهی، حجه الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
تعداد صفحه :615؛
سال نشر: 1382؛
ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
روانشناسی اجتماعی، به مطالعه علمی تأثیر متقابل افراد بر یکدیگر میپردازد و درصدد یافتن علل و چگونگی پدیدایی رفتار، احساسات و افکار افراد در موقعیتهای اجتماعی است.
در سدههای پیش اندیشمندان مسلمان، چون فارابی، ابوریحان بیرونی، خواجه نصیرالدین طوسی و ابنخلدون برخی موضوعات و مباحث روانشناسی اجتماعی را مورد توجه قرار دادهاند، ولیگسترش فزایندة تحقیقات در روانشناسی اجتماعی، جایگاه مهم آن در نهادهای دین، سیاست، تربیت و تبلیغات و نیز بومیسازی مفاهیم و آموزههای آن، از جمله مباحثی هستند که تألیف کتابی در این زمینه را ضروری مینماید.
مؤلفان اثر در این راستا با بهرهگیری از جدیدترین متون روانشناسی اجتماعی و استخراجگزارههای متناظر از متون اسلامی و تحلیل و تدویـــن آنها در مجموعهای هماهنگ، بر آن بودهاند تا گامی کوچک در مسیر بومیسازی علوم انسانی بردارند؛ که میتوان آن را مسیر مفهومسازی الگوهای نظری برگرفته از متون دینی برشمرد.
کتاب حاضر دارای یازده فصل، مطابق متون روانشناسی اجتماعی و شامل موضوعات اسلامیمتناسب است. مباحثی از قبیل: آرای روانشناسی اجتماعی اندیشمندان مسلمان، ارتباط غیرکلامی و اسناد در ادراک اجتماعی، عزّت نفس در آموزههای دینی و...
8 . چکیده مقالات همایش مبانی نظری
و روانسنجی مقیاسهای دینی
تدوین : محمدحسین شریفی نیا؛
تعداد صفحه :148؛
سال نشر: 1382؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
همایش «مبانی نظری و روانسنجی مقیاسهای دینی» با احساس یک نیاز و خلأ جدی در زمینه پیشانگاشتها و مبانی دینشناختی، چگونگی استخراج مؤلفههای دینداری از متون مقدس اسلامی و همچنین لزوم رعایت آخرین یافتههای دانش روانسنجی در تبدیل مقولههای کیفی به کمی، بررسی اعتبار و روایی و هنجاریابی پرسشنامهها و مقیاسهای ناظر به متغییرهای مذهبی شکل گرفت و مقالات برگزیده در قالب کتاب ارائه و چاپ شد.
9.تهیه و ساخت آزمون جهتگیری مذهبی با تکیه به اسلام
مؤلف : مسعود آذربایجانی؛
تعداد صفحه :174؛
سال نشر: 1382؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
موضوع این پژوهش «تهیه و ساخت آزمون جهتگیری مذهبی با تکیه بر اسلام» است. سعی محقق بر آن بوده است تا با استفاده از آموزهها و تعالیم اسلام پرسشنامهای معتبر تهیه کند و بتواند به عنوان یک مقیاس علمی، جهتگیری مذهبی، افراد را بسنجد و مراتب و درجات آن را معین کند.
10. معرفی مقیاسهای دینی
مؤلفان : پیتر هیل- رالف هود؛
ترجمه ،تلخیص و ضمیمه :مسعود آذربایجانی و سید مهدی موسوی اصل؛
تعداد صفحه :56؛
سال نشر: 1382؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
برنامهریزیهای اجتماعی در زمینة تربیت دینی، فرهنگ دینی و تأثیر دینداری در ابعاد فردی و گروهی نیازمند اندازهگیری و سنجش میزان فعالیتهای مذهبی و دینداری در عرصهها و نهادهای گوناگونی از قبیل رسانــــهها، آموزش و پرورش و... است. تهیه و ساخت مقیاسهای دینی پاسخی به این نیاز و ضرورت است.
این مجموعه در دو بخش فراهم آمده؛ بخش اول ترجمه و تلخیص کتاب «مقیاسهای دینداری» تألیف پیتر هیل و رالف هود است. این کتاب با هفده فصل، در بردارندة حدود 126 مقیاس است که برای هر مقیاس توضیح نسبتاً مفصلی داده شده و اصل مقیاس یا پرسشنامه نیز آورده شده است که در آن هر مقیاس به اختصار معرفی میشود.
در بخش دوم با عنوان ضمیمه، به معرفی شانزده مقیاس دینی داخلی میپردازد، که از سال 1352 تا 1381 تهیه شدهاند.
11. مبانی نظری مقیاسهای دینی
مؤلفان : محمد رضا سالاری فر، مسعود آذربایجانی و عباس رحیمی نژاد
با اشراف و نظارت : حجه الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
تعداد صفحه :704؛
سال نشر: 1384؛
ناشرین : پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و دفتر طرحهای ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
این مجموعه که گزیده ای است از مقالات علمی پژوهشی همایش « مبانی نظری و روان سنجی مقیاسهای دینی »، با هدف فراهم آوردن زمینه های نظری موضوع سنجش دینداری و نیز تهیه و ساخت مقیاسهای دینداری تدوین شده و در صدد ارائه چالشها و پاسخهای احتمالی در ابعاد مختلف این موضوع است.
این کتاب در چهار محور مبانی دین شناختی، نظریه ها، روش شناسی و محدودیتها و موانع سنجش دینداری سامان یافته است:
محور اول، مبانی دین شناختی و شامل این مباحث است: تعریف دین و دینداری، ابعاد فردی و اجتماعی دین، عناصر ومؤلفه های دینداری و نیز مراتب و نمودهای دینداری.
مقصود از نظریه ها و دیدگاه ها در محور دوم، بررسی مقوله دینداری از نگاه صاحبنظران و اندیشمندان غربی یا اسلامی همچون فروید، یونگ، مولوی، غزالی و... است.
محور سوم، روشهای مناسب در مطالعات دینداری، به ویژه کاربرد یافته های روان سنجی از جمله اعتبار و پایایی مقیاسهای دینی، هنجاریابی، فرایند ساخت و اجرا و... را شامل می شود.
مراد از محور چهارم یعنی موانع و محدودیتهای سنجش دینداری، اموری است از قبیل: دشواری کمّی سازی مقولات کیفی، مشکلات اختصاصی آزمونهای مذهبی، مثل قدسی بودن دین، ابعاد پنهان آن مانند نیت و اخلاص و به ویژه محدودیتهای اجرای پرسشنامه های دینی در جامعه دینی.
12. نظام خانواده در اسلام
مؤلف : محمدرضا سالاری فر.
تعداد صفحه : 287 ؛
سال نشر: 1383 ؛
ناشر : سنابل
برنامه ریزی و نظارت: مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران
این طرح در صدد است یک متن درسی ناظر به مباحث تربیتی خانواده، نحوة روابط اعضای خانواده با هم و نیز با دیگر افراد، مانند خویشان، تدوین کند که مبتنی بر دیدگاههای اسلام باشد.
در فصل اول به تعریف، اهداف و تشریفات ازدواج پرداخته میشود. نحوه گزینش همسر و ملاکهای همسر شایسته از دیدگاه اسلام، در ضمن مباحث این فصل بررسی خواهد شد.
فصل دوم به روابط همسران، یعنی رکن اصلی خانواده می پردازد و مسئولیتهای الزامی و اخلاقی آنها در برابر هم و نیز شیوههای سازگاری را بررسی خواهد کرد.
فصل سوم به فرزندان در خانواده و مراحل رشد آنها میپردازد.
فصل چهارم وظایف والدین در برابر فرزندان را در مراحل مختلف رشد بررسی خواهد شد. از مباحث مهم این فصل شیوههای مناسب تربیت و برخورد با فرزندان و مسئولیت والدین نسبت به فرزندان نوجوان و جوان است.
در فصل پنجم سایر وظایف در خانواده، مانند مسئولیتهای فرزندان و روابط خویشاوندی بررسی خواهد شد.
فصل ششم به ریشهیابی عوامل اختلاف در خانواده و ارائه راههای پیشگیری و حل اختلافات بر اساس تعالیم اسلام میپردازد.
در فصل هفتم، بهداشت روانی، عوامل مؤثر بر تأمین آن و پیشگیری، معرفی و راههای درمان مشکلات روانی بررسی خواهد شد.
طرحهای تمام شده :
1. فلسفه روانشناسی
مجری طرح : ابوالحسن حقانی.
این طرح، ترجمه و نقد کتاب Philosophy of psychology" " نوشته روبین آردیلا و ماریو بانج است. با آنکه بیش از یکدهه از انتشار این کتاب میگذرد، کمتر کتابی میتوان یافت که اینگونه به روششناسی و فلسفة روانشناسی پرداخته باشد.
این کتاب دارای سیزده فصل و درباره برخی مسائل فلسفی وروششناختی است که زمینه مطالعه رفتار و ذهن و نیز درمان اختلالات روانی و رفتاری را فراهم میکند.
جلد اول، ترجمه کامل کتاب، با برخی نقدهای مختصر است و جلد دوم به نقد تفصیلی آن بر اساس مبانی اسلامی اختصاصدارد.
2. درآمدی بر روان شناسی دین
مجری طرح : مسعود آذربایجانی.
این کتاب با هدف ارائه و بررسی مبانی (علل)، و پیامدهای (معالیل) باورهای دینی، به توصیف وطبقهبندی آنها از دیدگاه روانشناسی میپردازد و مؤلفهها، ساختار و کیفیت سنجشباورهای دینی را مشخص میکند. نتایج این طرح در زمینههای تربیت دینی، تأثیر دین دربهداشت روانی، اخلاق اسلامی (متکی بر دینداری) و به عنوان متن درسی، در برخیشاخهها (مثل کلام) کاربرد دارد.
با توجه به اینکه حتی یک کتاب یا منبع به زبان فارسی در این زمینه وجود ندارد، ضرورت این تحقیق و تألیف روشنتر میشود.
برخی مباحث کتاب عبارتند از: عوامل روانشناختی تکوین ایمان و ارتقای آن؛ شاخصهای دینداری (علائممتدین بودن)، مانند نگرشها، رفتارها، باورها، ارزشها، اطلاعات و...؛ ساختار دین، جزءشناختی (باورها)، جزء عاطفی (تجربه دینی) جزء رفتاری (مناسک)؛ اجزای اسطورهای، تاریخی، اخلاقی و اجتماعی دین، شیوههای سنجش دینداری؛ مانند مشاوره، خود گزارشدهی، پرسشنامه، زمینهیابی و...؛ پیامدهای دینداری در بهداشت، سلامت، آرامش، پیشگیری از بزهکاری و... .
3. خانواده در اسلام با رویکرد روانشناختی
مجری طرح : محمدرضا سالاری فر.
این طرح در پی آن است که تعالیم اسلام در خانواده را در قالب روانشناختی بررسی کند و از توصیههای اسلام در این زمینه، تبیینهای روانشناختی ارائه دهد. در این راستا، ارائه آموزههای اسلام در خانواده، به صورت کاربردی و عملیاتی، زمینهایاست که استفاده از این آموزهها را تسهیل نموده، در افزایش کارایی خانوادهها، حلمشکلات آنها و حرکت در جهت پرورش خانوادههای متعادل و مطلوب از نظر اسلام، بسیار مؤثر خواهد بود.
این طرح، شرایط دقیق استفاده از برخی قوانین اسلام در خانواده را به طور عینی بیان خواهد کرد، تا امکان هرگونه درک ناقص و سوءاستفاده از آنها را بهحداقل رساند. این تحقیق به دیدگاههای جامعهشناختی و روانشناختی در خانواده توجه دارد و در صدد است با استفاده از این دیدگاهها و احتراز از ضعفهای احتمالی در آنها، آموزههایی ارائه دهد که برای خانوادههای این عصر مفید باشد.
4. روانشناسی تبلیغات (با تأکید بر تبلیغ دینی).
مجری طرح : محمد کاویانی.
این طرح در پی آن است با بررسی قانونمندیهای روانی و اجتماعی افراد و گروهها، چگونگی تأثیر تبلیغات را در آنان مطالعه کند. در این راستا، ابتدا به مطالعه تمام شاخههای روانشناسی، بهویژه روانشناسی اجتماعی پرداخته، مطالبی را که در تبلیغات کاربرد دارند، استخراج و سپس با مطالعه در متون دینی، به ویژه قرآن کریم ، دیدگاهها و اقتضائات دین را در این موضوع بیان میکند. دین ممکن است دراهداف، شیوهها، مکانیزمهای اجرا، ابزارهای تبلیغ و...، دیدگاههایی ویژه خود داشته باشد.
در طرح تکمیلی دیگر، به آسیبشناسی تبلیغات در حوزههای علمیه و ستادهای تبلیغاتی که دین را تبلیغ میکنند پرداخته میشود. این طرح، از روشهایمیدانی و تحلیل آماری دادهها، استفاده شده ونتایج کاربردی آن به صورت کتاب در اختیار مبلغان و ستادهای تبلیغاتیحوزههای علمیه قرار خواهد گرفت.
طرحهای در دست اجرا
1. تدوین و ترجمه کتابشناسی اسلام و روانشناسی (جلد 1و2و3)
مجری طرح : دکتر نزار العانی
مترجم : بهروز رفیعی
در این مجموعه تلاش شده است نزدیک به 150 کتاب و مقاله عربی درباره اسلام و روانشناسی توصیف و تحلیل و گاه نقد میشود. جلد نخست که به 38 مقاله و دوازده کتاب پرداخته، آثار بررسی شده در آن ذیل پنج باب تدوین و تحریر یافته است. در این بابها به آثاری درباره اسلامیکردن روانشناسی، بازکاوی در میراث و متون روانشناسی اسلامی، بررسی روانشناسیِ شخصیت در اسلام، مطالعه در بهداشت و سلامت روان از دیدگاه اسلام، واکاوی ارزیابی رفتار دینی و ملاکهای اسلامی، پرداخته شده است.
نگارنده ذیل هر شناسه، نخست مطالب آن را خلاصه، و توصیف و تحلیل میکند، آنگاه به عنوانهای اصلی اثر میپردازد و در پایان دیدگاه خود را نسبت به مطالب نوشتار در قالب نقد و نظر میآورد.
2. نقد و بررسی روانشناسی دین از دیدگاه ویلیام جیمز