زيبايي در قلب کسي که مشتاق آن است روشن تر مي درخشد تا در چشمان کسي که آن را مي بيند
The Department of Sociology was established in 1982. The researchers of this department have published 12 books and 73 articles on Sociology. گروه علوم اجتماعی از جمله گروههایی است که فعالیت خود را از بدو تأسیس دفترهمکاری آغاز و تا کنون دوازده جلد کتاب و 69 عنوان مقاله ارائه داده است. در دوره آموزشی گروه نیز دو نفر موفق به دریافت مدرک کارشناسی ارشد شدهاند. همچنین این گروه 13 طرح در حال اجرا دارد.
اعضای هیئت علمی و محققان گروه :
1. محمود رجبی(مدیر و عضو شورای علمی گروه)؛
2. حسین بستان(عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛
3. علی سلیمی(عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛
4. محمد داوری(عضو هیئت علمی)؛
5. حسین سراج زاده (عضو شورای علمی گروه)؛
6. مسعود گلچین (عضو شورای علمی گروه).
7. عبدالرضا علیزاده(پژوهشگر و عضو شورای علمی گروه)؛
8. حفیظ الله فولادی(پژوهشگر گروه و مسئول آموزش)؛
9. مجید کافی(پژوهشگر گروه)؛
10. اسماعیل اسفندیاری (پژوهشگر گروه)؛
11. حسین اژدری زاده(پژوهشگر گروه )؛
12. مهدی صفار دستگردی(پژوهشگر گروه)؛
کتابها
1. درآمدی بر جامعهشناسی اسلامی
مؤلف : گروه جامعه شناسی پژوهشگاه؛
تعداد صفحه : 426؛
سال نشر: 1363؛
این کتاب نخستین گام برای تحول بنیادین در علوم اجتماعی پوزیتویستی، با توجه به دیدگاههای اسلامی است و مباحث آن در پنج فصل به شرح ذیل سامان یافته است:
نگاهی به گذشتة تفکرات اجتماعی؛ تعریف، موضوع و هدف جامعهشناسی؛ قلمرو جامعهشناسی و رابطه آن با علوم و معارف دیگر؛ روش یا روشهای جامعهشناسی؛ جامعه چیست؟
2. درآمدی به جامعه شناسی اسلامی (1): تاریخچه جامعهشناسی
مؤلفان : سید محمد سلیمان،رحمتالله صدیق سروستانی ، اکبر میر سپاه و محمود رجبی
تعداد صفحه : 427؛ سال نشر: 1373؛
ناشر : سمت.
این کتاب نخستین جلد از مجموعه «درآمدی بر جامعهشناسی اسلامی» و حاصل تجدیدنظر اساسی و تدوین مجدد اثر قبلی در این زمینه است. هدف این کتاب که با نگاهی نوین به پیشینة تفکرات اجتماعی از دوران باستان تا عصر حاضر، بهویژه اندیشههای اجتماعی متفکران مسلمان است پرداخته است. و میتواند الهامبخش مفروضات نوینی درجامعه باشد. مباحث این کتاب در پنج فصل بدین شرح سامان یافته است:
جامعهشناسی و پیشینههای آن؛ اندیشههای دینی و باستانی؛ مشرق زمین و طلوع اسلام؛ دوره نوزایش (رنسانس) تا پیدایش جامعهشناسی؛ تاریخچه جامعهشناسیجدید.
3. درآمدی بر جامعه شناسی اسلامی (2): مبانی جامعهشناسی
مؤلفان : محمود رجبی، محمود محمدیعراقی و اکبر میر سپاه.
تعداد صفحه : 336؛ سال نشر: 1373؛
ناشر : سمت .
این کتاب که دومین جلد از مجموعه «درآمدی بر جامعهشناسی اسلامی» است با نگاه تحلیلی و انتقادی به جامعهشناسی، راهبردهای زیر را ارائه میدهد:
1. جامعهشناسی در تحقیقات خود باید از شناخت انسان، بهطور کلی و شناخت وی در وضعیت خاص غفلت نکند؛
2. جامعهشناسی در تحقیقات خود باید از همه روشهای روا، پایا، و واقعنما بهره گیرد؛
3. در تحلیل پدیدههای اجتماعی مسئله تبارشناسی انسان و سرشت اجتماعیداشتن یا نداشتن آن مورد توجه قرار میگیرد.
مباحث کتاب نیز در پنج فصل بدین شرح سامان یافته است:
تعریف، موضوع و هدف جامعهشناسی؛ قلمرو جامعهشناسی و رابطه آن با علوم ومعارف دیگر؛ روش تحقیق در جامعهشناسی؛ پایگاه علمی جامعهشناسی و منشأ زندگی اجتماعی.
4. تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام
مؤلفان : محمود رجبی، مجید کافی، محمد داوری، حفیظالله فولادی، مهدی صفاردستگردی و محمد سلیمانپناه؛
تعداد صفحه : 232؛
سال نشر: 1382؛
ناشر : سمت.
این کتاب که به عنوان متن درسی برای درس تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام تهیه شده، پساز اشاره به مناسبات علم و اسلام به بررسی آرای فارابی، اخوان الصفا، بیرونی، خواجه نصیرالدین طوسی و ابن خلدون، میپردازد.
5. وبر و اسلام با پانوشتهای انتقادی و مقدمهای بر جامعهشناسی ماکس وبر
تدوین: برایان، اس، ترنر
ترجمه : حسین بستان، علی سلیمی، عبدالرضا علیزاده؛
تعداد صفحه : 362؛ سال نشر: 1380؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این کتاب تدوین برایان اس.ترنر جامعهشناس انگلیسی، در حوزه جامعه شناسی دین است که به شرح آرا و اندیشههای «ماکس وبر» فیلسوف و جامعهشناس آلمانی، درباره اسلام میپردازد. برایان اشارات غیرمدوّن و پراکنده «وبر» را دربارة نسبت به اسلام در سه بخش: دوران صدر اسلام، دوران میانی و دوران جدید گردآوری کرده و شرح و بسط داده است.
نویسنده، بنا به ادعای خود، کوشیده است بر خلاف «وبر»، از موضعی بیطرفانه به بررسی جامعهشناختی اسلام بپردازد و در مواردی نیز دیدگاههای «وبر» را به دلیل ضعف منابع تاریخی، یا ارزش داوریهای ناموجّه، مورد نقد قرار دهد. با این همه، گاه خود نیز در تحلیلها دچار خطاهای مشابهی شده است. از اینرو، ترجمه فارسی کتاب با پانوشتهایی همراه شده که میتواند پارهای از ابهامات و شبهات احتمالی برایخوانندگان کتاب را برطرف سازد.
دیباچه کتاب نیز در بردارندة تحلیل جدیدی از روششناسی و جامعهشنــــاسی دیــنِ وبـــر و میــزان تأثیرگذاری او برنظریههای متأخر جامعهشناسی است، که ترنر آن را درمقدمة یک اثر سه جلدی جدید، موسوم به:
"Max Weber, Critical Responses"به چاپ رسانده است.
ترجمه این کتاب با مشارکتِ اعضای گروه جامعهشناسی، پس از دو ویرایش و با اشراف دو تن از استادان محترم به پایان رسیده است.
6. مجموعه مطالعات کجروی و کنترل اجتماعی، کتاب اول: جامعهشناسی کجروی
مؤلفان : علی سلیمی، محمد داوری؛
تعداد صفحه : 752؛
سال نشر: 1380؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
کتاب «جامعهشناسی کجروی» محصول مرحله نخست تلاش در یک طرح کلانِ پژوهشی است، که قصد دارد فهم جامعهشناختی از کجروی را به رویکردی قابل انتساب به متون دینی پیوند زند؛ بدین منظور، مجموعه حاضر را به مباحث تخصصی این حوزه اختصاص داده است. یافتههای این مرحله از تحقیق، پس از جستجویی فراگیر در منابع فارسی و متکی ساختن یافتهها بر منابع معتبر و روزآمد لاتین، تدوین شده و نویسندگان آن کوشیدهاند تا محصول کار را به مجموعهای نسبتاً جامع از مباحث و راهنمایی قابل اتکا در شناسایی موضوعی منابع بدل سازند.
کتاب دارای پنج فصل به شرح زیر است: فصل نخست، کجروی را در معنای «امر اجتماعی» تصویر میکند و ویژگیهای فعالیت علمیدر حوزه «جامعهشناسی کجروی» را به عنوان ابعاد کار در فهم اجتماعی این پدیده توضیح میدهد. فصل دوم به تحلیل ماهیت کجروی و مؤلفههای شناخت آن اختصاص دارد. فصل سوم به شرح نکات شایان توجه در شناخت کجروان و بزهدیدگان میپردازد. چهارمین فصل، تبیینهای متنوع کجروی را به شکلی نسبتاً فراگیر و سامانمند ارائه میکند و فصل پنجم، ابعاد «کنترل اجتماعی» را به عنوان فرایندی مورد توجه قرار میدهد، که آن را مقصود نهایی تلاشگران از فهم کجروی دانستهاند.
7. نابرابری و ستم جنسی از دیدگاه اسلام و فمینیسم
مؤلف : حسین بستان؛
تعداد صفحه : 140؛
سال نشر: 1382؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
چه عواملی موجب شکلگیری و تدوام نابرابریهای اجتماعی بین مردان و زنان شده است؛ منشأ ستمدیدگی زنان چیست و چرا آنان حتی در جوامع مدرن، با برخورداری از دستاوردهایچشمگیر این جوامع در زمینه برابری جنسی، همچنان از انواع آشکار و پنهان ستمهای جنسی رنجمیبرند؟ برای رفع نابرابری و ستم جنسی از چه راهکارهایی میتوان بهره برد؟ اینها پرسشهایی است که این کتاب، درصدد یافتن و ارائه پاسخهایی معتبر به آنها است. جنبش فمینیسم، بهعنوان مهمترین مدعی طرفداری از حقوق زنان در دوران معاصر، تلاشگستردهای را در ابعاد مختلف و با استفاده از نظریههای گوناگون در جهت معرّفی نابرابریها وستمهای جنسی و تبیین و ریشهیابی آنها و همچنین ارائه راهکارهایی برای رفع ستمجنسی از خانواده و اجتماع سامان داده است. این نوشتار، با مرور بر این تلاشها و معرفی دیدگاه اسلام در زمینههای یاد شده، به مقایسهای بین این دیدگاه و دیدگاههای فمینیستی میپردازد.
8. جامعهشناسی معرفت
مؤلفان : عبدالرضا علیزاده ،حسین اژدری زاده و مجید کافی؛
تعداد صفحه : 682؛
سال نشر: 1383؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
جامعهشناسی معرفت، یکی از شاخههای اصلی و مهم جامعهشناسی و سنتیْ فلسفی ـ جامعهشناختی است که از اواخر قرن نوزدهم به بررسی عوامل اجتماعی تعیینکننده معرفتهای انسانی پرداخته است. همه گرایشهای گوناگون این سنّت فکری، به بررسی مسئله مناقشه برانگیز «تعیّن اجتماعی معرفت » و فهم و تبیین جامعهشناختی این مسئله پرداختهاند.
این کتاب از سه بخش تشکیل شده است : بخش نخست به بررسی مبانی جامعهشناسی معرفت و پیشینة فکری و فلسفی این رشته اختصاص یافته است. بخش دوم، نظریههای اساسی جامعهشناسی معرفت را معرفی و نقد میکند. بخش سوم، کوششی است در فراهم آوردن بسترهای نظری و آشنا کردن دانشجویان و محققان علوم اجتماعی با مبانی ایرانی و اسلامی، تا گامهای ماندگار «بومیشدن علم» برداشته شود.
برای تحقق این امر، برخی از مبادی فلسفی و نحلههای اصلی فلسفه اسلامی و ایرانی را در اختیار نهاده است.
9. اسلام و جامعهشناسی خانواده
مؤلف : حسین بستان؛
تعداد صفحه : 296؛
سال نشر: 1383؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
تردیدی نیست که بومیسازی علوم اجتماعی، به عنوان یکی از اهداف مهم این علوم در جوامعاسلامی هم چون ایران، صرفاً از طریق اجرای تحقیقات میدانی قابل حصول نیست، بلکه نیازمند توجه دقیق و عالمانه به عناصر تأثیرگذار فرهنگی است و با توجه به جایگاه دین در اینگونه جوامع، ایجاد ارتباط بین مباحث علوم اجتماعی و باورها و ارزشهای دینی، امری شایسته و بایسته به نظر میرسد.
افزون بر این، برای کسانی که دغدغة اصلاح جامعه دارند و به علوم اجتماعی، نه به خودی خود، بلکه به عنوان ابزاری برای تحقق این دستیابی به سعادت و اهداف انسانی ارج مینهند، بهره گیری از منابع دینی به موازات کار علمی، گزینهای اجتنابناپذیر مینماید.
کتاب حاضر، شامل مجموعهای گسترده از مباحث جامعهشناسی خانواده است که از دو منظر علمی و دینی مورد بررسی قرار گرفته است و به این ترتیب، مقایسهای بین دیدگاههای جامعهشناسان در این حوزه و دیدگاه اسلامیِ برگرفته از آیات قرآن و احادیث پیامبر اکرم(ص) و امامان شیعه(ع) در اختیار خوانندگان قرار میگیرد. ازدواج و الگوهای خانواده، کارکردهایخانواده و عوامل تغییر این کارکردها در دوران معاصر، نابرابری و خشونت جنسی در خانواده، عوامل استحکام خانواده و طلاق و پیامدهای آن، از مباحث اصلی این کتاب است.
10. مجموعه مطالعات کجروی و کنترل اجتماعی، کتاب دوم: جرم و جرمشناسی
مؤلف: راب وایت و فیونا هینز؛
ترجمه : علی سلیمی؛
تعداد صفحه : 512؛
سال نشر: 1383؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این کتاب متن درسی روزآمد و معتبری در حوزه نظریههای جرم و کجروی است و نیازهای آموزشی و پژوهشی رشتههای جامعهشناسی، حقوق و حوزه های مختلف آن دو مانند آن را در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد بر میآورد. محتوای فصل نخست ، فراتحلیلی جامع و دقیق از تعریف و مطالعه جرم و دیدگاههای نظری این مطالعه است و با بیانی ساده، تفسیرها و تبیینهای مختلف این پدیده ارائه میکند. فصلهای دوم تا یازدهم به بیان دیدگاههای عمده این حوزه اختصاص دارد و به ترتیب، درونمایه رویکردهای سنتی و معاصر«کلاسیک»، تبیینهای زیستی و روانی «اثباتگرا»، نظریههای «فشار» و «برچسب زنی»، دیدگاههای جرم شناسی «مارکسیستی»، «فمینیستی»، «جمهوری خواه»، «واقع گرایی چپ»، «راست جدید» و «انتقادی (نگرشهای ساختارگرایی و پسانوگرایی)» را با تدوین بحث در چارچوب زیر ترسیم میکند. مقدمه و زمینههای اجتماعی شکلگیری، مفاهیم اساسی و پیشینه تحولات انجام گرفته در آن، روایتهای معاصر(اروپایی، آمریکای شمالی و استرالیایی)، قوّت و ضعف و سهم هر دیدگاه در تعالی مطالعات جرم و کجروی، فصل دوازدهم نیز بر آن است تا با بیان فرضهای زیربنایی نظریههای جرم در قالبهای تحلیلی و سیاسی محافظهکار، لیبرال و رادیکال، یک راهنمای عملی برای فهم و تدوین بهینة نظریهپردازی، پژوهش و سیاستگذاری در گستره جرمشناسی و جامعهشناسی کجروی فرآهم آورد.
11. دین و علوم اجتماعی
به کوشش: مجید کافی؛
تعداد صفحه : 216؛
سال نشر: 1383؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
در دو دهه اخیر بررسی معنا و مفهوم جامعهشناسی اسلامی، روش تحقیق و داوری در آن، نقد نگرشها و باورهای موجود و موضوعات دیگر، مطالب بحث برانگیزی در محافل حوزوی و دانشگاهی ما و دیگر کشورها بوده است. مجموعه حاضر، جستارهایی در قلمرو موضوعات یاد شده و در سه حوزة فلسفة علوم اجتماعی دینی، باورهای جامعهشناسی اسلامی و فلسفه جامعهشناسی است. هدف نویسندگان مقالات برداشتن گامهای دیگری در مباحث نظری و روششناختی در زمینه فلسفة علوم اجتماعی، بهویژه فلسفه جامعهشناسی بوده است.کمتوجهی به مباحث نظری و فلسفی در باب علوم اسلامی و بیتوجهی به ضرورت طرح این مباحث در محافل علمی و بیعلاقگی برخی اندیشمندان علوم اجتماعی بدین گونه مباحث دلیل دیگری برای گردآوردن این مجموعه شده است.
12.معرفت و جامعه
به کوشش : حفیظالله فولادی.
ناشر: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛تعداد صفحه:364؛سال نشر:1384.
این کتاب مجموعه مقالات همایش جامعه شناسی معرفت است که که در سه محور از سوی صاحبنظران حوزه و دانشگاه ارائه شده و پس از ویرایش علمی مجدد منتشر شده است .
طرحهای تمام شده
1. گامی به سوی تولید علم دینی
مجری طرح : حسین بستان
یکی از مسائل مهم در فلسفه علوم اجتماعی امکانِ، چگونگی و میزان حضور دادهها ومفاهیم غیرتجربی، از جمله دادهها و مفاهیم دینی، در قلمرو علوم تجربی و علوم اجتماعی است. این مسئله که از منظرهای مختلف مورد توجه دانشمندان قرارگرفته است، از یکسو در فلسفه علم با ماهیت مسائل و گزارههای علمی و از سوی دیگری در علم کلام با قلمرو و مناسبات علم و دین ارتباط دارد و میتواند سرنوشت مسئله امکان و چگونگی صورتبندی علم دینی و مشخصههای آن را رقم زند.
تحقیق حاضر در صدد است تلاشهای صورت گرفته در راستای مسئله اخیر را بررسی کند بانگرشی کلی به ساختار علم، قلمروهای حضور دین در پویش علمی را مشخص می نماید و از میزان سازگاری حضور و بهرهگیری از دادهها و مفاهیم دینی در علم با عینیت وعقلانیت علمی سخن به میان می آورد.
نتیجه این تحقیق به عنوان یکی از منابع درسی روششناسی علوم انسانی و فلسفهعلوم اجتماعی برای دانشجویان و دانشپژوهان رشتههای علوم اجتماعی قابل استفادهخواهد بود و برای محققانی که به تحقیقات دینی ـ علمی میپردازند راهکارهایی عملی ارائه میدهد.
2. مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق.
مجری طرح : عبدالرضا علیزاده.
یکی از رویکردهای فیلسوفان، جامعه شناسان و حقوقدانان در خصوص حقوق رویکردی است که که به بررسی ارتباط ویژه میان حقوق و جامعهای که در آن به تنظیم روابط افراد می پردازد، عطف توجه می نماید این رویکرد به بررسی این مسئله می پردازد که برای عوامل فراحقوقی، مانند سیـــاست و اقتصاد برحقوق و نظام های حقوقی چه نقشی را می توان در نظر گرفت؟ آیا میان دگرگونیهای حقوقی و دگرگونیهای اجتماعی ارتباط معنادار و خاصی برقرار است؟
رویکرد اجتماعی به حقوق، ضمن پاسخ مثبت به اصل این ارتباطها، درصدد تبیین و سنجش آنها بر آمده و مجموعهای از نظریههای حقوقی فلسفی و جامعهشناختی را در خود جای داده است.
طرح «مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق» نخست بر آن است که مجموعه نظریههای حقوقی را که بیشتر در سنت «جامعهشناسی حقوق» قرار میگیرد، بیان کرده و ارزیابی کند و سپس به امکانسنجی پذیرش نوعی نظریه اجتماعیْ حقوقی در حقوق اسلامی و حقوق ایران بپردازد تا نشان دهد که در صورت پذیرش چنین رویکردی، چه آثاری در عرصههای گوناگون قانونگذاری، دادرسی آموزش و پرورش حقوقی و تحقیقات حقوقی به وجود میآید.
طرحهای در دست اجرا
1. اسلام و جنسیت
مجری طرح : حسین بستان.
این طرح به بررسی و تحلیل دیدگاه اسلام درباره ابعاد اجتماعی «جنسیت» میپردازد. با عنایت به اینکه در اصطلاح علوم اجتماعی، تفاوتهای اجتماعی (در مقابل تفاوتهای زیست شناختی) بین دو جنس مذکر و مؤنث در مفهوم «جنسیت» اشراب شده است، انواع گوناگون این تفاوتها که امروزه در حوزه مطالعات زنان قرار گرفته، مورد بررسی قرار میگیرد.
محورهای اصلی این طرح را خانواده، آموزش و پرورش، اقتصاد، سیاست، قانون، دین، روابط اجتماعی، روابط جنسی، نیروهای مسلح، ورزش و اوقات فراغت تشکیل میدهند.
تمام مباحث در پی پاسخگویی به این دو پرسش اصلیاند که: آیا اسلام تفاوت و تمایز جنسی را در هر یک از محورهای یاد شده میپذیرد؟ و اگر میپذیرد چرا و با چه توجیهی؟
2. جامعهشناسی کجروی، با نگرشی به منابع اسلامی
مجری طرح : علی سلیمی.
اجرای این طرح را محققان گروه علوم اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، در قالب طرحی کلان آغاز نمودهاند؛ طرحی که به مقتضای رسالت و ساختار علمی این پژوهشگاه، بر فراهم بودن مجال دستیابی توأم محققان به دو حوزه تحقیقی «علوم اسلامی» و «جامعهشناسی کجروی» تکیه دارد و با این هدف طراحی شده است که مسیرهای فهم «کجروی» را با تکیه بر تحلیلهای نظری موجود در حوزة مطالعه جرم و کجروی و عمدتاً روایتهای جامعهشناختی آن پیگیرد و حاصل تلاش را با اتکا بر محورهای زیر، در قالبینسبتاً فراگیر و سامانمند بر مخاطبان عرضه بدارد:
نخست، متکی ساختن یافتهها بر منابع معتبر و روزآمد لاتین؛
دوم، بیان نظاممند و تطبیقی رویکردهای قابل استحصال از گزارههای دینی.
باشد که از این طریق، افزون بر برآورده شدن نیاز مجامع دانشگاهی به منابع درسی یا تکمیلی، گامی دیگر در راه بومیسازی علوم اجتماعی برداشته شود.
3. ترجمه کتاب « دین ، کجروی و کنترل اجتماعی»
مجری طرح : مهدی صفار دستگردی.
این کتاب، اثر رادنی استارک و ویلیام سیمز بین بریج است که در زمینه جامعهشناسی دین و جامعهشناسی کجروی افرادی شناخته شدهاند. کتاب در دو بخش اصلی: دین و کجروی، و دین به مثابه کجروی، تدوین شده و انتشارات راتلج آن را به چاپ رسانده است.
دو مؤلف پس از واکاویهای نظری و بررسی تحقیقات تجربی در این زمینه، اثبات کردهاند که دین بر کنترل اجتماعی کجروی اثر مثبت دارد، حال آنکه در در تحقیقات پیشین خود نقش دین را در این زمینه خنثی ارزیابی کرده بودند.
4. ترجمه «مجموعه مقالات جامعهشناسی کجروی»
مجری طرح : مهدی صفار دستگردی.
این طرح در حال حاضر در برگیرنده سیزده مقاله در زمینة مباحث مختلف جامعهشناسی انحراف است که به تأیید اساتید حقوق و جامعه شناسی جای خالی آنها در میان منابع فارسی در این زمینه احساس میشود. این مجموعة مباحث فراوانی را از معرفی نظریهها و رویکردهای گوناگون در این رشته، تا برخی مطالعات تجربی در برمیگیرد.
5. اندیشههای اجتماعی شهید مطهری
مجری طرح : حفیظالله فولادی.
این طرح دیدگاههای اجتماعی شهید مطهری را از آثار ایشان استخراج کرده و به صورت نظاممند درصدد ارائه آنهاست. روش تحقیق در این طرح روش بررسی اسنادی و بر اساس تحلیل محتوای دادههاست.
محورهای اساسی مورد توجه پس از طرح مباحث کلی و مبانی نظری مربوط بدین شرح است: نظر شهید مطهری در موضوعاتی همچون انقلابها و تحولات اجتماعی؛ قشربندی و طبقات اجتماعی؛ آزادی اجتماعی؛ انحرافات اجتماعی؛ ارتباطات اجتماعی؛ موضوع دین و تمدن؛ موضوع زن و جایگاه آن در نظام اجتماعی و...
رویکرد اساسی این طرح نگاهی تحلیلی به مسایل اجتماعی مورد توجه شهید مطهری، زمینه های اجتماعی آن و راهکارهایی که آن شهید فرزانه بر اساس بینش اسلامی برای آن ارائه داده اند.
6. اندیشههای اجتماعی امام خمینی(ره)
مجری طرح : مهدی صفار دستگردی
در این طرح ضمن توجه به منابع فکری حضرت امام(ره) (فقه، فلسفه و عرفان)و با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم بر دورههای زنــدگی وی، دیدگاهها و احیاناً تحلیلهای حضرت امام (ره) درباره مسائل مختلف اجتماعی مطرح و بررسی میشود.
بدین منظور علاوه بر آثار علمی مکتوب او، به اعلامیهها، بیانیهها و سخنرانیهای حضرت امام(ره)نیز مراجعه میشود. همچنین سعی بر آن است که اهمّ تحلیلهای صورت گرفته در مورد دیدگاههای حضرت امام(ره) نیز از نظر دور نماند.
عمده محتوای طرح در دو محور کلی دیدگاهها، در باب مسائل مرتبط با تغییر اجتماعی (عمدتاً حاوی اسناد به جا مانده از سالهای قبل از انقلاب اسلامی) و مسائل مرتبط با نظم اجتماعی قابل طبقهبندی است. رویکرد تحلیلی در این اثر نیز مورد توجه اکید است.
7. اندیشههای اجتماعی سید جمالالدین اسد آبادی
مجری طرح : مجید کافی.
این طرح به بررسی پیش زمینه ها و آرای اجتماعی سید جمال الدین اسد آبادی در مسائل اجتماعی دوران خود می پردازد و تاثیر این دیدگاهها را در محمد عبده و شاگرد وی رشید رضا بررسی می نماید و با نگاهی تحلیلی به بررسی آنها می پردازد.
8. اندیشههای اجتماعی علامه طباطبایی
مجری طرح : محمد رضا ضمیری.
جامعه و پدیدههای اجتماعی پیوسته یکی از دغدغههای متفکران اسلامی بوده است و اندیشمندان اسلامی با رویکردی ویژه و مرکب از بینشهای فلسفی، قرآنی و فقهی – روایی به چارهاندیشی برای حل مشکلات و مسائل جامعه بشری میپرداخت و طرحهایی برای آن ارائه کرده اند.
آنان رسالت علم را نه تنها برای «بودن» بلکه «شدن» میدانستند؛ شُدنی که جوامع را در مسیر بندگی و عدالت هدایت نماید. بنابر اندیشههای اجتماعی اینان ترکیبی از «توصیف و توصیه» و «هست و باید» است.
علامه طباطبایی فیلسوف و مفسر گرانسنگ جهان اسلام که از مشکلات جوامع اسلامی رنج میبرد؛ درصدد شناخت و حل آنها برآمد و در جای جای آثار ارزشمندش به روابط اجتماعی انسانها توجهی ویژه داشت.
وی با نظریه اجتماعی ویژهای که حاصل تأملات فلسفیْ اجتماعی، با رویکردی دینی بود، توانست به بسیاری از مباحث اجتماعی عصر خویش پاسخی در خور دهد. از این رو، بازسازی اندیشههای اجتماعی، ارائه نظاموار منظومه تفکرات اجتماعی این اندیشمند بزرگ از ضرورتهای اجتنابناپذیر عصر ماست هر چند جامعة ما تا حدی با مکتب فلسفی و تفسیری وی آشنایی دارد، ولی اندیشههای اجتماعی نیازمند تبیین و ارائه به جامعه علمی و فرهیختگان علوم اجتماعی است،از اندیشه های تابناک این استاد بزرگوار بهره گیرندو به تولید نظریه های نوین بومی همت گمارند.
9. اندیشههای اجتماعی شهید سید محمدباقر صدر
مجری طرح : اسماعیل اسفندیاری.
این طرح، علاوه بر بررسی توصیفیْ تحلیلی اندیشه اجتماعی علامه شهید محمد باقر صدر، در پی ایجاد یک چارچوب تحلیلی است که بیانگر تصویری تام از اندیشه اجتماعی او باشد. بدین منظور در چند فصل به ارائه اندیشه اجتماعی آن شهید پرداخته میشود. پس از فصل «مقدمات» که در برگیرنده چــارچوب
نظری تحقیق است، فصل دوم به بررسی زندگی و شرایط سیاسی و اجتماعی و فکری زمان او بهطور مختصر اختصاص یافته است. فصل سوم دربردارندة مبانی معرفت شناختی شهید صدر است و فصول بعدی که در واقع قلمرو اندیشه اجتماعی وی را در بردارد، شامل مباحثی است از قبیل: «مفهوم امّت و جامعه»، «سنّتهای اجتماعی و خصوصیات آن»،«تغییر و دگرگونی جامعه» و «حاکمیت و سیاست». و سرانجام نظرات شهید صدر در خصوص مسائل اجتماعی مطرح میشود.
10. اندیشههای اجتماعی دکتر شریعتی
مجری طرح : حسین اژدریزاده.
این طرح که در صدد استخراج اندیشههای اجتماعی دکتر علی شریعتی از مجموعه آثار وی و نیز آثار پیرامون است، از چند قسمت اصلی تشکیل یافته در بر گیرنده مباحث زیراست: مبانی نظری، معرفتشناسی، روششناسی، فلسفه تاریخ اندیشههای اجتماعی شامل: اندیشههای سیاسی، جامعهشناسی معرفت، جامعهشناسی دین، قشربندی اجتماعی و مولف در چهار محور آخر و در صدد است که با استفاده از روش تحلیلیْ تفسیریْ مقایسهای، نظریهپردازیهای اجتماعی مطرح شده در کلام و اندیشه شریعتی را نظاممند کند. در آخرین بخش و قبل از نتیجهگیری به ارزیابی اندیشههای مختلف دکتر شریعتی میپردازد و با بررسی منصفانه قوت و ضعف احتمالی این اندیشهها را محک خواهد زد.
11. روش به کارگیری متون دینی در علوم اجتماعی
مجری طرح : حسین بستان با همکای همه اعضای گروه.
هدف از طرح «روش به کارگیری متون دینی در علوم اجتماعی» چنان که از عنوان آن برمیآید، روشمند ساختن شیوههای به کارگیری گزارهها و مضامین دینی در علوم اجتماعی است. این طرح میتواند یکی از گامهای اساسی در جهت تحقق هدف عامتر، یعنی «اسلامی کردن علوم» باشد و برای اجرای آن سه محور اصلی در نظر گرفته شده است: نخست، تجزیه و تحلیل مباحث مبنایی در باب اسلامیکردن علوم تجربی با رویکرد فلسفة علمی؛ دوم، تدوین قواعد مربوط به روشهای گزینش و فهم آن دسته از گزارههای دینی که به علوم اجتماعی ارتباط دارند. و سوم، تدوین قواعد روششناختی در باب چگونگی به کارگیری گزارههای دینی در علوم اجتماعی.
فرهاد سلطاني -------------------------
فرهاد سلطاني -------------------------


