این گروه در سال 1362 با هدف بازنگری و اصلاح کتابهای درسی در رشته علوم تربیتی و نیز پژوهش در زمینه تعلیم و تربیت اسلامی تأسیس شد. در راستای هدف نخست 34 جزوه درسی آماده و برای تدریس به کار گرفته شد. گروه در تحقق بخشیدن به هدف دوم نیز تا کنون شانزده جلد کتاب در زمینه‌های مختلف تربیت اسلامی و 47 مقاله منتشر کرده و نشستهای مختلفی برگزار نموده است. هم‌اکنون گروه علوم تربیتی یازده طرح پژوهشی در دست اجرا دارد و علاوه بر کارهای پژوهشی، همکاری گسترده‌ای نیز با دستگاه‌های اجرایی، از جمله وزارت آموزش و پرورش و وزارت ارشاد و مراکز علمی پژوهشی دارد.

اعضای هیئت علمی و محققان گروه :
1. محمود نوذری (مدیر، عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی)؛
2. سید علی حسینی زاده (دبیر، عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی)؛
3. محمد علی حاجی ده آبادی (پژوهشگر گروه و عضو شورای علمی)؛
4. مجید طرقی اردکانی(پژوهشگر گروه و عضو شورای علمی)؛
5. محمد داوودی (عضو هیئت علمی و شورای علمی گروه و سر دبیر مجله تربیت اسلامی)؛
6. محمد بهشتی(پژوهشگر گروه)؛
7. بهروز رفیعی(پژوهشگر گروه)؛
8. محمد رضا قائمی مقدم(پژوهشگر گروه)؛
9. علی اکبر زهره کاشانی(پژوهشگر گروه)؛
10. شهاب الدین مشایخی(پژوهشگر گروه).

کتابها

1. درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی (1): فلسفه تعلیم و تربیت،
مؤلفان : علی‏محمد کاردان، علیرضا اعرافی، محمدجعفر پاک‏سرشت، علی‏اکبر حسینی و حسین ایرانی؛
تعداد صفحه :546؛
سال نشر: 1372؛
ناشر : سمت.
این کتاب که نخستین جلد از مجموعه «در آمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی» است، به عنوان یکی از منابع علمی رشتة علوم تربیتی تدوین شده و هدف از آن بازکردن راه تحقیقات بنیادی در فلسفه تعلیم و تربیت، هموار کردن بازسازی علوم انسانی‏در حوزه علوم تربیتی، آشنایی با نظریات متفکران و مکاتب تربیتی در خصوص تعلیم وتربیت و موضوع آن یعنی انسان و مشخص شدن آرای دانشمندان اسلامی در این‌باره ‏است. مباحث کتاب در یک مقدمه با عنوان «ضرورت و اهمیت تعلیم و تربیت« و سه‏بخش: «تاریخچه تعلیم و تربیت»، «تعریف و ماهیت تعلیم وتربیت» و «موضوع تعلیم وتربیت (انسان)» و چهار فصل سامان یافته است.

2. درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی (2): اهداف تربیت از دیدگاه اسلام
مؤلفان : محمد بهشتی، علی‏نقی فقیهی و مهدی ابوجعفری؛
تعداد صفحه: 216؛
سال نشر: 1376؛
ناشر : سمت.
این کتاب دومین جلد از مجموعه «در آمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی» و دربردارندة طرح ‏کلی «اهداف تربیت اسلامی» و مباحث مربوط به آن است و در دو بخش «مفهوم هدف، طبقه‏بندی و ماهیت هدف غایی از دیدگاه اسلام» و «اهداف کلی و واسطه‏ای» و هفت‏فصل سامان یافته است. این کتاب برای درسهای «تعلیم و تربیت اسلامی» و «اخلاق اسلامی»در مقطع کارشناسی و درسهای «تربیت در قرآن» و«تربیت درنهج‌البلاغه» و «تربیت در روایات» برای دانشجویان کارشناسی ارشد رشته علوم تربیتی تدوین شده است.

3. در باب استعدادهای آدمی( گفتاری در فلسفه تعلیم و تربیت)
مؤلف : ایزرایل شفلر؛ ترجمه : گروه علو م تربیتی؛
تعداد صفحه :242؛ سال نشر: 1377؛
ناشر : سمت .
هدف اساسی از ترجمه این کتاب آشنایی با دستاوردهای جدید فکری غربیان در باب‏ یکی از موضوعات محوری در تعلیم و تربیت، یعنی «مفهوم استعداد و مفاهیم وابسته به‏آن» بوده است. در ضمن تلاش شده است با ضمیمه کردن نقدی نسبتاً مفصل، موارد سازگاری وناسازگاری نظریه مطرح شده در کتاب، با مبانی فکری و فرهنگی اسلام مورد بحث قرارگیرد. این کتاب در درسهای «فلسفه تعلیم و تربیت »، «مکتبهای فلسفی» و «آرای تربیتی» برای دانشجویان قابل استفاده است.

4. انسان از دیدگاه اسلام
مؤلف : احمد واعظی؛
تعداد صفحه: 179؛
سال نشر: 1377؛
ناشر : سمت.
هدف این کتاب، طرح دیدگاه‏های اسلامی در باب انسان و ارائه آنها به عنوان مبانی‏علوم اجتماعی و در نظر گرفتن باورداشتها و ارزشهای اسلامی، به‌ویژه معارف‏انسان‏شناختی اسلام به صورت یک مجموعه نظام‏دار در مباحث نظری و عملی علوم ‏اجتماعی و نظام تحقیقاتی جامعه اسلامی است. این کتاب در پنج فصل «ماهیت و جایگاه انسان‏شناسی»، «نفس و جسم»، «طبیعت و سرشت آدمی»، «جبر واختیار»، و « انسان کامل» سامان یافته‏است.

5. آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، (ج1)
مؤلفان : محمد فتحعلی‏خانی، علیرضا فصیحی‏زاده و علی‏نقی فقیهی؛
تعداد صفحه: 316؛
سال نشر: 1377؛
ناشر : سمت.
این کتاب نخستین جلد از مجموعه چند جلدی «آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم وتربیت و مبانی آن» است. کتاب یاد شده گزارشی است از دیدگاه‏های تربیتی گروهی از متفکران مسلمان ‏است که در ساحت نظری تعلیم و تربیت و اخلاق اثر مکتوب دارند، یا در مقام‏برنامه‏ریزی و عمل تربیتی طراح و بنیان‏گذار نظام آموزشی و پرورشی بوده‏اند، یا از برجستگی علمی ویژه‏ای برخوردار بوده‏اند.
هدف از تهیه و تدوین این مجموعه دست‌یابی به اندیشه‏ها و مبانی تربیتی ‏اندیشمندان مسلمان و نشان دادن تأثیر آموزه‏ها و باورهای دینی و یافته‏های فلسفی، عرفانی، حدیثی و فقهی بر دیدگاه‏های تربیتی آنان و در نهایت نگاشتن تاریخ جامع تعلیم‏ و تربیت اسلامی است.
در این جلد اندیشه‏های تربیتی جاحظ، ابن‌سحنون، فارابی،قابسی، اخوان‏الصفا و ابن‏سینا گزارش و مبانی فکری و منابع اندیشه هر متفکر به‏خوبی بیان شده است و گرایشهای گوناگون و رویکردهای مختلف فکری
در کنار هم قرارگرفته و زمینه را برای طبقه‏بندی تربیتی و طبقه‏بندی جریانهای فکری تربیتی، فراهم آورده‏ است.
این کتاب از سوی همایش کتب برگزیدة حوزه در سال 1378 به عنوان کتاب برگزیده معرفی و از مؤلف آن تقدیر شد.

6. آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، (ج 2)
مؤلفان : محمد بهشتی، مهدی ابوجعفری و علی‏نقی فقیهی؛
تعداد صفحه: 271؛ سال نشر: 1379؛
ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این کتاب در ادامه جلد نخست این مجموعه و در چارچوب همان نگرش و روش،اندیشه‏های تربیتی مسکویه، خواجه نصیر‌الدین طوسی، شیخ‌شهاب‌‌الدین سهروردی ‏معروف به شیخ اشراق، زرنوجی و مولوی بررسی شده است.

7. آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، (ج‌3)
مؤلف : بهروز رفیعی؛
تعداد صفحه: 371؛
سال نشر: 1381؛
ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این کتاب ، نخستین اثر تحقیقی مستقل درباره نگرشهای تربیتی ابوحامد محمد غزّالی(450 - 505 ق) در زبان فارسی است و در آن کوشش شده است از راه توصیف وتحلیل و ترکیب، و گاه نقد و تطبیق نگرشهای تربیتی غزالی، گوشه‏هایی از دیدگاه‏های ‏تربیتی وی شناسانده شود.
با مطالعه فصلهای نُه‌گانه این تربیتْ‏نگاشت، گذشته از آشنایی اجمالی با زندگی وآثار علمی غزالی، روشن خواهد شد که مبانی فلسفی دیدگاه‌های تربیتی وی کدام است ‏و او تربیت را چه می‏داند، چگونه تعریف می‏کند، درباره امکان و حدّ تربیت چه می‏گوید و ضرورت و اهمیت آن را تا چه پایه و تا چه اندازه می‏داند. همچنین روشن خواهد شد که غزالی برای تحقق تربیت مطلوب، رعایت کردن چه اصولی را لازم می‏شمرد و عوامل مؤثردر تعلیم و تربیت از نگاه او کدام است و تحقق چه اهدافی را از تربیت می‏خواهد و برای‏رسیدن به آنها چه روشهایی را بر می‌گزیدند.
این کتاب در بیست و یکمین دوره کتاب سال جمهوری اسلامی (سال 1381) حائز رتبه اول شد و مؤلف آن مورد تقدیر قرار گرفت.

8. آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، (ج 4)
مؤلفان : محمد بهشتی، علی‏نقی فقیهی و مهدی ابوجعفری؛
تعداد صفحه: 287؛ سال نشر: 1380؛
ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این‌جلد به آرای تربیتی ابن‌خلدون، سعدی، علامه مجلسی، ملامهدی نراقی و ملا احمد نراقی اختصاص یافته است. در این اثر رأی و اندیشة ‏متفکران مسلمان با گرایشهای فکری کاملاً متفاوت جامعه‏شناختی ادبی، حدیثی وفقهی در کنار هم قرار گرفته و راه را برای تعمیق پژوهشهای تربیتی فراهم آورده‏ است.

9. مجموعه مقالات تعلیم و تربیت دینی
ترجمه :شهاب‌الدین مشایخی؛
تعداد صفحه: 164؛
سال نشر: 1380؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این کتاب به بررسی میزان حضور و نقش دین در برنامه‏های تربیتی انسان، درحوزه‏های فردی و اجتماعی و رابطه متقابل تربیت و دین (اسلام) پرداخته است. در این کتاب درباره نقش دین در تربیت، سه رویکرد عمده بیان شده است: نخست رویکرد جامعه‏شناختی به دین است. در این رویکرد، عامل سوق‏دهندگی و بازدارندگی دین، در بُعد جمعی و در راستای نیل به یک جامعه سالم در نظر گرفته ‏می‏شود و ارزشهای دینی خاصی مورد نظر نیست؛
رویکرد دوم، رویکرد عرفانی به دین است، که در آن ارتباط انسان با عامل متعالی(خدا)، در حوزه فردی در نظر گرفته می‏شود؛
رویکرد سوم، رویکرد زندگی‏مدار به دین است، که در آن قلمرو زندگی انسان، بستری برای ایفای نقش دینی محسوب می‏شود. در این رویکرد، دین در زوایای مختلف‏زندگی نقش‏آفرینی می‏کند و جهت‏دهنده و برنامه‏ساز است.
ارتباط تربیت با دین، در رویکرد اول و دوم نمی‏تواند همه جانبه و گسترده باشد؛ اما رویکرد سوّم، که دین را با متن زندگی عجین می‏کند، بیانگر ارتباط وسیع دین با مبحث ‏تربیت است.

10. سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) (ج1): تربیت فرزند
مؤلف: سیدعلی حسینی‏زاده؛
تعداد صفحه: 196؛
سال نشر:چاپ چهارم ویراست دوم 1384؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
این کتاب که نخستین جلد از مجموعه چهار جلدی «سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهل‏بیت( ع )» است، درباره تربیت کودک از دیدگاه معصومان ( ع ) بحث می‏کند. در آغاز کتاب ‏حجت بودن سیره، روشهای دست‏یابی به سیره و کارکردهای آن بررسی شده است. در فصل اول از زمینه‌های لازم برای تربیت فرزندان سخن به میان آمده است. فصل دوم از نیازهای اساسی کودک، مانند محبت، امنیت و احترام بحث می‌کند. راهکارهای تربیتی در برخورد با کودکان، همچون آزادی، نظارت، رعایت مساوات و پرهیز از امر و نهی و تنبیه‌ نیز مباحث فصل سوم کتاب را تشکیل می‌دهد. در فصل پایانی، آموزش کودکان و محتوای آموزشی لازم برای آنان مورد بررسی قرار گرفته است.
این کتاب در سومین دوره تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین (وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی، 1380) اثری برگزیده شناخته ومؤلف آن تشویق شد.

11 . روشهای آسیب‏زا در تربیت از منظر تربیت اسلامی
مؤلف: محمدرضا قائمی مقدم؛
تعداد صفحه: 200؛
سال نشر: چاپ دوم 1384؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
در قلمرو تربیت و در ارتباط بین مربی و متربّی و والدین و فرزندان، گاه رفتارهایی از مربی ووالدین سرمی‏زند که بر متربّیان و فرزندان تأثیرات منفی دارد. این‏گونه رفتارها را می‏توان روشهای‏سلبی یا روشهای آسیب‏زا نامید. این کتاب به بررسی این روشها از منظر آیات و روایات ‏می‏پردازد و سعی دارد به روشهایی اشاره کند که در گزاره‏های دینی به گونه‏ای مورد نهی مستقیم‏قرار گرفته‏اند. بر این ‏پایه مؤلف در هفت فصل اول، به بررسی روشهای نام‏گذاری نامناسب و القاب‏ناشایست، تبعیض و بی‏عدالتی، تحمیل و اجبار، تحقیر و اهانت (بگو مگو)، تضاد در گفتار و رفتار و در نهایت تنبیه می‏پردازد. در فصل هشتم تأثیر به‏کارگیری این روشها درشکل‏گیری خود پندارة منفی در متربّیان و فرزندان را بررسی می‏کند و در فصل پایانی، از برخی‏عوامل به‏کارگیری این‏گونه روشها از سوی اولیا و مربیان سخن به میان آمده است.

12. سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهل‏بیت(ع) ج4: نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزه‌های دینی
مؤلف : سید علی حسینی‏زاده؛
تعداد صفحه: 212؛ سال نشر: چاپ دوم 1384؛
ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
نقش آموزش صحیح در تربیت به گونه‏ای است که بدون آن تربیت ممکن نخواهد بود. آموزش، اصول، برنامه‏ها، آداب و روشهایی دارد که با بی‏توجهی به آنها، نه تنها یادگیری صورت ‏نمی‌گیرد، بلکه گاهی آثار نامطلوبی نیز در پی خواهد داشت. نخستین مربیان و آموزگاران اسلامی، شاگردان خود را به گونه‏ای آموزش دادند که با گذشت زمان کوتاهی از تاریخ اسلام، عالمان ‏بزرگی در میان مسلمانان پدیدار شد که نامشان بر تارک علوم بسیاری درخشید. پرسش این است‏که آموزشِ این مربیان و آموزگاران اسلامی چه ویژگی‏هایی داشت که بدین پایه در پرورش‏شاگردان مؤثر افتاد؟ اصول، فنون، آداب و روشهای آن آموزش کدام است؟ این‏کتاب در پی یافتن پاسخ این پرسشها در سیره آموزشی معصومان( ع ) است.
این کتاب در ششمین دورة کتاب سال حوزه در سال 1383 حائز رتبه سوم و از مؤلف آن تقدیر شد.

13. کتاب‌شناسی توصیفی - تحلیلی تعلیم و تربیت در اسلام (گزیده منابع عربی)
مؤلف: بهروز رفیعی؛
تعداد صفحه: 463؛
سال نشر: 1381؛
ناشران : پژوهشکده حوزه و دانشگاه و مرکز مطالعات تربیت اسلامی.
آشنایی با تربیت‎‎‎‎‏ْ نگاشتهای اسلامی جدید عرب، برای تربیتْ‌پژوهان ایرانی، ضرورت ‏روش‌شناختی دارد. این کتابْ‌شناخت، گامی کوچک در راه برآوردن گوشه‏ای از این نیاز ضروری است و در آن تلاش شده از راه توصیف، تحلیل و نقد، شماری از این‏تربیتْ نگاشتها معرفی شود.
در این کتابْ‌شناخت به 110 اثر از میان نزدیک به چهارصد کتابی که نگارنده به آنها دست یافته، پرداخته شده است. نگارنده معرفی هر اثر را در دو بخش تنظیم و تحریرکرده است: در بخش نخست، به تحلیل و گاه نقد هر شناسه پرداخته و در بخش‏دوم، از هر شناسه، توصیف و گونه‏ای چکیده باز، پیش روی شماست.
در نقد و تحلیل، به حداقل بسنده و این بخش، کوتاه برگزار شده است. در این بخش‏گاه میان شناسه‏ها مقایسه شده است. در برخی از موارد، مطالعة هم‏عرض دو یا چند شناسه پیشنهاد شده است. در پاره‏ای از تحلیلها، شناسه مورد نظر با برخی ازتربیتْ‏نگاشتهای اسلامی به زبان فارسی و عربی به کوتاهی مقایسه شده است. ازکاستی‌ها و نابایستی‌های شناسه‏ها و نیز حسن و شایستگی‌های آنها هم سخن رفته است و به‏ اطلاعات جانبی چون: تغییر نام یا دگرگونی متن شناسه در چاپهای گوناگون هم اشاره‏ شده است.
در این کتابْ‌شناخت، برای آسانی مطالعه، شناسه‏ها در شش بخش و هر بخش درچند بهره گنجانده شده است. چینش شناسه‏ها در هر بهره به اعتبار متن آنهاست، با این‏حال گاه به عنوان شناسه هم توجه شده است. این کتاب در پنجمین دورة کتاب سال حوزه (1382) حائز رتبه سوم و نگارندة آن تشویق شد.

14. جوان و آرامش روان، مشکلات مشاوره و درمانگری با نگرش اسلامی
به کوشش : علی نقی فقیهی؛
تعداد صفحه :368؛
سال نشر: 1382؛
ناشران : پژوهشکده حوزه و دانشگاه با همکاری انستیتو روان‌پزشکی تهران و موسسة مطالعاتی مشاوره اسلامی.
از مهم‌ترین هدفهای علمی پژوهشی دبیرخانه دائمی همایش مشاوره از دیدگاه اسلامی، کشف روشهای درمان اختلالات روانی از متون اسلامی و ارائة راهکارهای درمانی برداشته شده از قرآن و احادیث و به تجربه گذاشتن آنهاست. این کتاب دربردارنده 24 مقالة برگزیدة سومین همایش مشاوره اسلامی است که در هفت محور: «مشاوره و نظریه پردازی»، «مشاوره و آسیبها»، «مشاوره و اضطراب»، «مشاوره و مشکلات روانی نوجوانان و جوانان»، «مشاوره و شناخت‌ـ ‌رفتاردرمانگری»، «مشاوره و زوجْ‌درمانگری»، «مشاوره و سلامت روان» تنظیم شده و به برخی یافته‌های جدید در راستای هدف یادشده دست یافته است. از جمله: «شناسایی برخی روشهای درمانی آسیب‌زا»، «شیوه زوجْ‌درمانگری برای حل مشکلات خانوادگی»، «روش شناخت ـ رفتاردرمانگری اسلامی در درمان اختلالات عاطفی چون افسردگی و وسواس» و «آداب و وظایف دینی به مثابه راهکارهای معنوی در رفع اضطراب و ناسازگاری‌های اجتماعی» و...‌ .

15. سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهل بیت ( ع ) (ج 2) ـ تربیت دینی
مؤلف : محمد داوودی؛
تعداد صفحه: 300؛
سال نشر: چاپ دوم 1384؛
ناشر : مؤسسة پژوهشی حوزه و دانشگاه.
به گواهی تاریخ، پیامبر اسلام(ص) و اهل‏بیت او( ع ) در مدتی کوتاه تغییراتی عظیم در تاریخ به وجود آورده و فرهنگ بشری را در گسترة بزرگی از جهان متحول کردند؛ ازاین‏رو، آنان از بزرگ‌ترین و موفق‌ترین مربیانی هستند که بررسی راه و رسم تربیتی آنان در دوران ما می‏تواند راه‏گشا باشد.
در این کتاب راه و رسم رسول خدا(ص) و اهل‏بیت ( ع ) در تربیت اعتقادی و عبادی در چهار بخش بررسی شده است: در بخش اول با توجه به چگونگی تربیت اعتقادی در سیرة پیامبر(ص) و اهل‏بیت روش آشنا کردن متربیان با خداوند، نبوت حضرت محمد(ص)، امامت امامان و جانشینان آن حضرت، معاد و نیز چگونگی ایجاد نگرش مثبت و ایمان قلبی به این رموز در سیره معصومان( ع ) بررسی شده است.
در بخش دوم تربیت عبادی در سیره معصومان( ع ) پرداخته شده و چگونگی آموزش نماز، روزه، تلاوت قرآن، دعا و راز و نیاز با خداوند و نیز شیوه‏های پایبند کردن متربیان به این عبادات پژوهش شده است.
در بخش سوم روشهای تربیتی در سیره معصومان( ع ) از جمله ترغیب و ترهیب، موعظه، ارشاد و راهنمایی، تذکر، و امر و نهی بررسی شده است..
در بخش چهارم نیز نقش و کارکرد رفق و مدارا در تربیت دینی و نقش والدین، و آداب و رسوم فرهنگی در تربیت دینی در سیره معصومین( ع ) بررسی شده است.
این کتاب در پنجمین دورة کنگرة دین پژوهان کشور حائز رتبه سوم و از مؤلف آن تقدیر شد.

16. نقش معلم در تربیت دینی
مولف: محمد داوودی.
ناشر: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛تعداد صفحه:286؛سال نشر:1384.
در نظام آموزش و پرورش رسمی، معلّم از میان سایر عوامل تربیتی تأثیر بارزتری درتعلیم و تربیت دانش‏آموزان دارد. این تحقیق، در صدد است میزان و نحوه تأثیر معلم درتربیت دینی و اخلاقی دانش‏آموزان و دانشجویان را مشخص کرده، صلاحیتهای لازم‏ برای ایفای مطلوب این نقش را تبیین کند. هم‏چنین در صدد است تا موانع، فراروی معلم را شناسایی ‏کرده و راهکارهای رفع آن موانع را نیز عرضه کند.
حاصل این تحقیق، راهنمایی برای معلمان، مربیان و کسانی که در امرتربیت معلم به فعالیت مشغول‌اند خواهد بود.

17. مکتبها و گرایشهای تربیتی در اسلام
مولف:
مترجم: بهروز رفیعی
تعداد صفحه: 300؛
سال نشر: چاپ دوم 1384؛
ناشر : سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
هدف این طرح، پژوهش در نحله‏های فکری گوناگونی است که از دیرباز تاکنون درحوزه اندیشة تربیتی مسلمانان به وجود آمده است؛ تا با طرح مسئله، زمینه برای ‏پژوهشهای گسترده در این خصوص فراهم آید.
در این طرح به شماری از گرایشها در اندیشه تربیتی جهان اسلام در گذشته و حال‏پرداخته شده و از این رهگذر، نخست از ویژگیهای بنیادین اندیشه تربیتی در اسلام‏ یاد می‏شود. و سپس به تربیت از نگاه فقیهان، متکلمان، فیلسوفان، صوفیان، دانشمندان‏علوم تجربی، نقل‌گرایان، وعقل‌گرایان اشاره می‏کند. آنگاه ابعاد فرهنگی حرکت ‏اندیشة تربیتی عرب در قرن شانزدهم تا بیستم میلادی در کشورهای عرب بازشکافی و در ادامه به عوامل سیاسی و اجتماعی و نیز عوامل بیگانه و دخیل درگرایشهای جدید در تعلیم و تربیت در کشورهای عرب می‌نگرد.
بخش اول این طرح ترجمه و تلخیصی است از کتاب «اتجاهات الفکر التربوی العربی‏الاسلامی» اثر دکتر سعید اسماعیل علی و ترجمه فصل چهارم از کتاب «الفکر التربوی العربی‏الاسلامی» که دکتر محمد جواد رضا آن را نگاشته است. بخش دوم این طرح ترجمه چندفصل از کتاب «الفکر التربوی العربی الحدیث» نوشته دکتر سعید اسماعیل علی است.

طرحهای تمام شده :

1. اصول تربیت اسلامی
مجری طرح : شهاب الدین مشایخی.
یکی از عناصر تشکیل دهنده نظام تربیتی عنصر اصل است که در کنار دیگر عوامل ازقبیل مبنا، روش و هدف، چارچوب کلی یک نظام تربیتی را ترسیم می‏کند. ضرورت‏ وجودی عنصر مزبور در حوزه تربیت دینی ملموس‌تر است،زیرا بیشتر بر محور ارائه قالبها و چارچوبهای‏کلی استوار است.
آنچه در تربیت دینی نقش محوری ایفا می‏کند نه ‏تمسک به روشهای خاص، بلکه دریافت روح حاکم بر روشهاست. بدیهی است چنین ‏جوهره‏ای صرفاً از طریق یک نگرش دینی به انسان و اهداف وجودی او قابل پردازش و دسترسی است.
بازگشت به متن دین و دریافت نحوه مواجهه آن با انسان می‏تواند ما را در دریافت‏خط مشی کلی دین برای تربیت و تعالی انسان یاری رساند.
اصول تربیت از دیدگاه اسلام‏حاوی چنین رویکردی است. در این کتاب سعی بر آن است که آنچه از حوزه معامله دین‏ با انسان در قلمروهای گوناگون استنباط شده است اقدام به تهیه فهرستی از قواعد واصول کلی در مواجهة تربیتی در اسلام گردد. این فهرست در ارتباط انسان با خدا، زندگی دیگر انسانها و بالأخره مرگ و معاد، سیری از اصول را ارائه می‏کند که توجه به‏آنها در مقاطع مختلف زندگی تأمین‌کنندة خاستگاه اسلام در تربیت اسلام است.
این طرح به هفده اصل از اصول تربیتی در اسلام، از جمله: اصل خدامحوری، اصل تعبّدمداری، اصل انسان‌مداری و اصل مرگ‌اندیشی و‌... می‌پردازد.


2. سیر آرای تربیت اسلامی
منرجم : بهروز رفیعی
این طرح، ترجمه کتاب «تطور مفهوم النظریهّ التربویهّ الاسلامیه»، اثر ماجد عرسان الکیلانی است که اصلاحات، نقد و تکمله‌ای در مورد آن صورت گرفته است.

3. آرای تربیتی فیض کاشانی
مجری طرح : محمد بهشتی.
بی شک بررسی اندیشه‌های تربیتی فیض‌کاشانی زمینه را برای دستیابی به نظریات ابداعی و روشمند در تربیت اسلامی فراهم می‌آورد. این طرح گذری است بر مبانی و آرای تربیتی او، بدین شرح:
روش معرفت‌شناسی فیض، امکان معرفت، حقیقت معرفت، انواع معرفت، معرفت حقیقی، رابطه معرفت و طهارت، رابطه عقل و دین، جهات تفوق دین بر عقل، معارفت اهل‌بیت، چگونگی وضع الفاظ، ویژگی‌های کلی انسان‌شناسی فیض، کرامت و مکانت انسان، ساحتهای وجود انسان، حقیقت نفس، قوای نفس، مراتب نفس، پیوند نفس و بدن،تأثیرگذاری و تأثیر پذیری، مبانی هستی‌شناسی تربیت ،تربیتِِِِ بدنی، تربیتِ عقلانی، تربیتِ دینی، تربیت اخلاقی، تربیت عرفانی و تربیت اجتماعی.

4. جوان درآینه روایات
مجریان : محمد علی حاجی ده آبادی و سیدعلی حسینی زاده.
این طرح به گردآوری احادیث و سخنان معصومان( ع ) درباره جوانان، ویژگیهای آنها، وظایف آنها،وظایف والدین و مربیان درباره آنها، ارزش و اهمیت جوانان و جوانی ،نگرش جامعه به جوانان و مواردی از این دست می‌پردازد. علاوه بر این گردآوری روایات معصومان( ع ) درباره جوانان، برداشتها و استفاده‌هایی را که می‌توان در تربیت جوانان و نوجوانان از آنها بهره گرفت، به صورت پیشنهاد طرح خواهد شد.
در بخش دیگری از طرح تحلیلی تربیتی از این مجموعه روایات در چند فصل و با عناوین: نگرش اسلام به جوانان، اصول و روشهای تربیت جوانان و محتواهای لازم در آموزش جوانان ارائه خواهد شد.

طرحهای در دست اجرا :

1. اثر بخشی دروس معارف بر باورهای دینی دانشجویان
مجری طرح : وحید یوسفی لویه.
این طرح که یک طرح میدانی است به بررسی تأثیر اساتید و دروس معارف اسلامی بر باورهای دینی دانشجویان می‌پردازد.
بخش قابل توجهی از تغییرات و دگرگونی‌های اجتماعی از دانشگاه‌ها نشأت می‌گیرند. دانشگاهیان به دلیل احراز موقعیت خاص اجتماعی، از مقبولیت خوبی برخوردارند و می‌توانند نقش الگویی (گروه مرجع) را ایفا کننند. تربیت آنان به معنای صحیح کلمه برای جامعه، حائز اهمیت است؛ آن هم تربیت افراد متعددی که از تفکر مذهبی و ایمان دینی برخوردار باشند.
این مطلب از جمله هدف‌هایی است که در چارچوب برنامه‌های نهادهای آموزش عالی پیش‌بینی شده و بدین منظور دروس معارف اسلامی در دانشگاه‌ها طرح‌ریزی و سازماندهی شده است. در مصوبات شورای برنامه‌ریزی وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری، نیز هدف از دروس معارف اسلامی، افزایش شناخت و سطح آگاهی دانشجویان به مسائل دینی، اطلاع از ارزشهای اسلامی و سرانجام ایجاد تغییرات مطلوب در الگوهایی رفتاری ذکر شده است، اما تا کنون هیچ‌گونه بررسی مدرن و مبتنی بر روش‌شناسی علمی در این باره انجام نشده که با گذشت هجده سال، دروس معارف تا چه پایه به هدف‌های خود دست یافته است، و روشن نشده که دانشجویانی که این دروس را در گروه‌های معارف می‌گذرانند، از نظر سطح دانش و آگاهی به مسائل دینی و نیز رفتارهای مذهبی چه تغییری می‌کنند؟ و این مسئله، موضوع پژوهش حاضر است.

2. فلسفه تعلیم وتربیت اسلامی
مترجم: بهروز رفیعی.
در این اثر کوشش شده است با نگرشی انتقادی به فلسفه‌های تربیتی رایج در غرب و شرق و بازشکافت پاره‌ای از کاستی‌ها و نارسایی‌های فلسفیِ آنها، به فلسفه تربیتی اسلام چونان جایگزینی بی‌مانند برای فلسفه‌های تربیتی غربی و شرقی حاکم در جهان اسلام پرداخته شود.
مطالب کتاب در شش باب و چند فصل تدوین و تحریر شده است . در باب اول ضمن پرداخت انتقادی و مقایسه‌ای بر فلسفه‌های تربیتی، از نیاز جهان اسلام به فلسفه تربیتیِ تعریف شده، یاد می شود. در باب دوم تا ششم کتاب، فلسفه تربیتی اسلام از چهار منظر: هستی شناخت، انسان‌شناخت، معرفت‌شناخت، ارزش شناخت، واکاوی و معرفی می‌شود. بحثهای این کتاب در نوع خود نوپدید و ابتکاری است که در کنار نقد و تحلیل و توصیفهای نگارنده، از آن اثری خواندنی پدید آورده است.

3. آسیب‏شناسی تربیت دینی با تأکید بر متون اسلامی
مجری طرح : محمدعلی حاجی‏ده آبادی.
تربیت دینی فرایندی مهم در تعلیم، تقویت و تثبیت باورها، نگرشها، عواطف‏و رفتارهای دینی افراد است و از این‌رو، رشد و گسترش دینداری در جوامع انسانی، همواره ‏نتایج متوقع و مطلوب از آن را به دنبال ندارد، چه بسا نتایجی متضاد و ‏عکس مقصود را به بار می‏آورد. این امر اختصاص به زمان و مکانِ خاصی ندارد، گرچه ‏نمودهای آن از نظر کمی و کیفی ممکن است از زمانی تا زمان دیگر و از مکانی تا مکان دیگر تاحدودی متفاوت باشد. مطالعه قرآن، روایات و سیره معصومین( ع ) وتاریخ پر فراز ونشیب مسلمانان نمونه‏ها و شواهد زیادی از این امر را ارائه می‏دهد که درواقع نشانة آسیب‏مندی تربیت دینی است. طبیعتاً به مقتضای رسالتی که بر عهدة ‏پیامبر و ائمه معصومین( ع ) بوده است در این خصوص، هشدارها و راهکارهایی ارائه‏کرده‏اند که استخراج و تجزیه و تحلیل آنها می‏تواند مسیر کنونی و آینده تربیت دینی را هموارتر سازد؛ از این رو، آنچه در این کتاب دنبال می‏شود یافتن ابعاد آسیب‏مندی تربیت‏دینی، مهم‌ترین نشانگان آن، تجزیه و تحلیل این نشانگان و علل و عواملی است که باعث‏پدید آمدن این آسیبها می‏شود، طبیعتاً نتیجة این بحث مجموعه‏ای از رهنمودهاو راهکارهای عملی برای پیشگیری از آسیب‏مندی تربیت دینی خواهد بود.

4. معجم روشهای تربیتی قرآن کریم
مجری طرح : گروه علوم تربیتی.
نبودن یک تحقیق بنیادین در باب تربیت از دیدگاه اسلام و انتساب برداشتهای ناصواب‏ و در برخی موارد تأثیریافته از فرهنگ مسیحیت و غرب به اسلام انگیزه انجام تحقیقی جامع وریشه‏ای در باب تربیت از دیدگاه اسلام را فراهم آورد. بدین منظور، اولین گام ‏بازگشت به کلام وحی و اصلی‌ترین متن یعنی قرآن کریم است و از آنجا که «بحث روشها» بیشتر معرکه آرا و مورد نیاز بود در اولویت قرار گرفت. در معجم روشهای تربیتی‏قرآن، بر‌اساس معیارهای خاصی از قبیل مبنا، هدف، اصل، مراحل تربیت، قلمرو تربیت، ابزارها و قواعد تربیتی، و روشهای تربیتی، از آیات استنباط و توضیحی مناسب ذیل آنها ارائه می‌شود. مداخل اصلی معجم به صورت لفظی تبویب و ذیل هر یک ‏از این عناوین مداخل فرعی نیز به صورت الفبایی تنظیم می‌شود. روش ارجاعات ذیل مداخل فرعی با توجه به الفاظ هم‏ارز و هم‏معنا (مترادف و مشابه) تعریف خواهد شد. در این معجم برای هر یک از عناوین اصلی نیز اصطلاح معادل به سه زبان عربی، فارسی و انگلیسی تهیه شده است. معجم روشهای تربیتی قرآن نخستین گام در تهیه معجم‏تربیتی قرآن است که در ادامه به دیگر بخشهای تربیتی، یعنی اهداف، اصول، مبانی و...نیز پرداخته خواهد شد.

5. روش‌شناسی تربیت اسلامی
مترجم : بهروز رفیعی.
این طرح، ترجمه کتاب «منهجیة البحث فی التربیة» اثر عبدالرحمان نقیب است که چند مقاله نیز در این زمینه، با آن همراه است. در این طرح روشهای تحقیق در تعلیم و تربیت اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.


همایشها و نشستهای علمی:

1. تعلیم و تربیت / 1372؛
2. تربیت از دیدگاه امام علی( ع ) / 1380؛
3. سومین همایش مشاوره از دیدگاه اسلام / 1381؛
4. نشست تخصصی نقد کتاب «آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن (ج 1 و 2) / 1380؛
5. نشست تخصصی نقد کتاب «روشهای آسیب‌زا در تربیت اسلامی» / 1383.

سایر فعالیتها:

ـ انتشار چهار شماره از فصلنامة حوزه و دانشگاه، به صورت تخصصی و ویژة تعلیم و تربیتی اسلامی (ش 14، 15، 28و 32)؛
ـ گرفتن مجوز انتشار نشریه تخصصی تربیت اسلامی که به زودی در قالب دوفصلنامه منتشر خواهد شد؛
ـ همکاری در تأسیس انجمن حوزوی تعلیم و تربیت اسلامی (در حال تأسیس)؛